HARTAFWIJKINGEN
VOORKOMEN
Bij het voorkomen van hartaanvallen en andere hartaandoeningen die met aderverkalking samenhangen, speelt de voeding een belangrijke rol. Reeds vele jaren wordt in dit verband vooral gewaarschuwd tegen een overmatige vetconsumptie.
Groot was dan ook de verrassing van de wetenschappelijke wereld toen twee Scandinavische onderzoekers in de zeventiger jaren rapporteerden dat Eskimo's, ondanks een buitengewoon hoog vet gebruik, opvallend weinig last van hartaandoeningen hebben. Talloze verdere onderzoekingen hebben het geheim van de Eskimo-voeding inmiddels ontsluierd. Gebleken is dat in zeevis (het hoofdbestanddeel van het Eskimo-menu) vetten aanwezig zijn die aderverkalking niet alleen kunnen voorkomen maar in sommige gevallen ook helpen genezen.
GEZONDE BLOEDVATEN
Om te begrijpen hoe voedingsvetten hartafwijkingen kunnen voorkomen is het goed ons te verdiepen in het ontstaan van deze aandoeningen. Evenals alle andere organen heeft de hartspier zuurstof nodig. De aanvoer hiervan vindt plaats via de kransslagaderen, bloedvaten die zich over het hele oppervlak van de hartspier vertakken. Normaliter is de wand van deze kransvaten elastisch en glad van binnen en kan het bloed er onbelemmerd doorheen stromen. Bij aderverkalking treedt verharding en vernauwing van de kransvaten op, waardoor de bloedstroom, en dus de zuurstofvoorziening van de hartspier, wordt belemmerd. Daardoor krijgt het hartweefsel te weinig zuurstof, wat als het tekort er groot wordt een hartinfarct (hartaanval) kan veroorzaken.
Bij het ontstaan van aderverkalking en hartinfarcten spelen vele factoren een rol, waarvan vooral een neiging tot trombose (het optreden van bloedstolsels in de bloedbaan) en een te hoog vet- en cholesterol gehalte in het bloed hier genoemd moeten worden. Dat de speciale vetten die in zeevis voorkomen helpen de bloedvaten gezond en soepel te houden komt omdat ze het bloed minder stolbaar maken, waardoor de kans op trombose vermindert. Verder kunnen ze er toe bijdragen dat de hoeveelheid vet en cholesterol in het bloed vermindert.
VERSCHILLENDE SOORTEN VET
De schijnbare tegenspraak tussen de hartbeschermende werking van de uit vis afkomstige vetten en het feit dat te veel vet juist slecht is voor het hart, wordt verklaard doordat de voedingsvetten onderling grote verschillen vertonen. Het voornaamste verschil betreft het onderscheid in verzadigde en onverzadigde vetten.
Om dit verschil duidelijk te maken kunnen we de vetzuren, ketting-vormige moleculen waaruit vetten worden opgebouwd, vergelijken met een armband die op bepaalde plaatsen een schakel heeft waaraan een sieraadje kan worden bevestigd. Op overeenkomstige wijze hebben sommige vetzuren'schakels' die een verbinding met andere stoffen kunnen aangaan. Een dergelijk vetzuur wordt daarom onverzadigd genoemd. Indien het vetzuur meer dan één bindings-mogelijkheid heeft heet het meervoudig onverzadigd, terwijl vetzuren zonder koppelings-mogelijkheid verzadigd worden genoemd.
Vetten met veel verzadigde vetzuren, die vooral in dierlijke voedingsmiddelen zoals, vlees, kip en zuivelproducten zitten, zijn harde vetten, hetgeen wil zeggen dat ze bij kamertemperatuur niet vloeibaar zijn. Met name deze verzadigde vetten kunnen leiden tot een hoog vet- en cholesterol gehalte in het bloed, met alle kwalijke gevolgen van dien. Vetten met MOVen (Meervoudig Onverzadigde Vetzuren) daarentegen zijn vloeibaar en hebben een gunstige werking op het hart. Tot deze categorie behoren de heilzame vetten die in vis aanwezig zijn.
Reeds lang voordat de aandacht van de voedingsdeskundigen zich op het Eskimo-menu richtte werd het grote belang van MOVen onderkend. Hierbij ging de aandacht echter vooral uit naar plantaardige MOVen, waarvan voornamelijk linolzuur bekend is dankzij voorlichtingscampagnes om het cholesterolgehalte van het bloed te verlagen. Dit type MOVen komt vooral voor in plantaardige oliën, zoals maïs-, zonnebloem- en tarwekiemolie. Vergeleken met de MOVen uit de linolzuurgroep hebben de in vis aanwezige vetzuren 'schakels' en zijn dus meer onverzadigd.
VITAMINE F EN VITAMINE E
Omdat sommige MOVen, die voor een goede gezondheid onmisbaar zijn, niet door het lichaam zelf kunnen worden gemaakt worden ze beschouwd als vitamines en aangeduid met de naam vitamine F.
Terwijl uit ieder type vet energie kan worden geproduceerd, kunnen alleen de MOVen in het lichaam worden omgezet in zogenoemde prostaglandine, een groep uiterst belangrijke moleculen die reeds in zeer kleine hoeveelheden werkzaam zijn. Ze beïnvloeden onder meer de bloeddruk, de hartfunctie, de bloedstolling, het zenuwstelsel en de spieren in de wanden van de bloedvaten, longen, baarmoeder en darmen. MOVen vormen bovendien een essentieel onderdeel van de celmembraan, de wand die iedere lichaamscel van zijn omgeving afgrenst. Het belang van de MOVen reikt dan ook veel verder dan het voorkomen van hartaandoeningen (bekend zijn de gunstige resultaten van met name visolie MOVen bij reuma en huidaandoeningen zoals eczeem en psoriasis). Een aspect dat niet uit het oog verloren mag worden is dat MOVen, ofwel vitamine F, de behoefte aan een ander vitamine, dat bij de preventie van hartaandoeningen eveneens een zeer belangrijke rol speelt, vergroot. Dit is vitamine E.
Om het optreden van hartafwijkingen door een tekort aan vitamine E te voorkomen, dient een MOV-rijke voeding vergezeld te gaan van voldoende vitamine E.
Hoewel in voedingsmiddelen die MOVen bevatten van nature ook vitamine E aanwezig is, gaat bij de moderne voedselbereiding (raffinering toevoeging van chemicaliën, verhitting) veel van dit belangrijke vitamine verloren. Door als aanvulling op een zo natuurlijk mogelijke voeding een vitamine E supplement te gebruiken wordt het gevaar van vitamine E-gebrek gemakkelijk afgewend. De meeste visoliën bevatten in dit verband voldoende vitamine E. Het MOV-gehalte van deze preparaten is doorgaans veel hoger dan van levertraan, een visolieproduct dat van oudsher wordt gebruikt vanwege de hierin aanwezige vitamines A en D.
Overigens verdient het aanbeveling dat mensen die antistollings-medicijnen innemen eerst met hun arts overleggen voor ze voedingssupplementen met hoge concentraties vis-MOVen gaan gebruiken.
Bij het voorkomen van hartaanvallen en andere hartaandoeningen die met aderverkalking samenhangen, speelt de voeding een belangrijke rol. Reeds vele jaren wordt in dit verband vooral gewaarschuwd tegen een overmatige vetconsumptie.
Groot was dan ook de verrassing van de wetenschappelijke wereld toen twee Scandinavische onderzoekers in de zeventiger jaren rapporteerden dat Eskimo's, ondanks een buitengewoon hoog vet gebruik, opvallend weinig last van hartaandoeningen hebben. Talloze verdere onderzoekingen hebben het geheim van de Eskimo-voeding inmiddels ontsluierd. Gebleken is dat in zeevis (het hoofdbestanddeel van het Eskimo-menu) vetten aanwezig zijn die aderverkalking niet alleen kunnen voorkomen maar in sommige gevallen ook helpen genezen.
GEZONDE BLOEDVATEN
Om te begrijpen hoe voedingsvetten hartafwijkingen kunnen voorkomen is het goed ons te verdiepen in het ontstaan van deze aandoeningen. Evenals alle andere organen heeft de hartspier zuurstof nodig. De aanvoer hiervan vindt plaats via de kransslagaderen, bloedvaten die zich over het hele oppervlak van de hartspier vertakken. Normaliter is de wand van deze kransvaten elastisch en glad van binnen en kan het bloed er onbelemmerd doorheen stromen. Bij aderverkalking treedt verharding en vernauwing van de kransvaten op, waardoor de bloedstroom, en dus de zuurstofvoorziening van de hartspier, wordt belemmerd. Daardoor krijgt het hartweefsel te weinig zuurstof, wat als het tekort er groot wordt een hartinfarct (hartaanval) kan veroorzaken.
Bij het ontstaan van aderverkalking en hartinfarcten spelen vele factoren een rol, waarvan vooral een neiging tot trombose (het optreden van bloedstolsels in de bloedbaan) en een te hoog vet- en cholesterol gehalte in het bloed hier genoemd moeten worden. Dat de speciale vetten die in zeevis voorkomen helpen de bloedvaten gezond en soepel te houden komt omdat ze het bloed minder stolbaar maken, waardoor de kans op trombose vermindert. Verder kunnen ze er toe bijdragen dat de hoeveelheid vet en cholesterol in het bloed vermindert.
VERSCHILLENDE SOORTEN VET
De schijnbare tegenspraak tussen de hartbeschermende werking van de uit vis afkomstige vetten en het feit dat te veel vet juist slecht is voor het hart, wordt verklaard doordat de voedingsvetten onderling grote verschillen vertonen. Het voornaamste verschil betreft het onderscheid in verzadigde en onverzadigde vetten.
Om dit verschil duidelijk te maken kunnen we de vetzuren, ketting-vormige moleculen waaruit vetten worden opgebouwd, vergelijken met een armband die op bepaalde plaatsen een schakel heeft waaraan een sieraadje kan worden bevestigd. Op overeenkomstige wijze hebben sommige vetzuren'schakels' die een verbinding met andere stoffen kunnen aangaan. Een dergelijk vetzuur wordt daarom onverzadigd genoemd. Indien het vetzuur meer dan één bindings-mogelijkheid heeft heet het meervoudig onverzadigd, terwijl vetzuren zonder koppelings-mogelijkheid verzadigd worden genoemd.
Vetten met veel verzadigde vetzuren, die vooral in dierlijke voedingsmiddelen zoals, vlees, kip en zuivelproducten zitten, zijn harde vetten, hetgeen wil zeggen dat ze bij kamertemperatuur niet vloeibaar zijn. Met name deze verzadigde vetten kunnen leiden tot een hoog vet- en cholesterol gehalte in het bloed, met alle kwalijke gevolgen van dien. Vetten met MOVen (Meervoudig Onverzadigde Vetzuren) daarentegen zijn vloeibaar en hebben een gunstige werking op het hart. Tot deze categorie behoren de heilzame vetten die in vis aanwezig zijn.
Reeds lang voordat de aandacht van de voedingsdeskundigen zich op het Eskimo-menu richtte werd het grote belang van MOVen onderkend. Hierbij ging de aandacht echter vooral uit naar plantaardige MOVen, waarvan voornamelijk linolzuur bekend is dankzij voorlichtingscampagnes om het cholesterolgehalte van het bloed te verlagen. Dit type MOVen komt vooral voor in plantaardige oliën, zoals maïs-, zonnebloem- en tarwekiemolie. Vergeleken met de MOVen uit de linolzuurgroep hebben de in vis aanwezige vetzuren 'schakels' en zijn dus meer onverzadigd.
VITAMINE F EN VITAMINE E
Omdat sommige MOVen, die voor een goede gezondheid onmisbaar zijn, niet door het lichaam zelf kunnen worden gemaakt worden ze beschouwd als vitamines en aangeduid met de naam vitamine F.
Terwijl uit ieder type vet energie kan worden geproduceerd, kunnen alleen de MOVen in het lichaam worden omgezet in zogenoemde prostaglandine, een groep uiterst belangrijke moleculen die reeds in zeer kleine hoeveelheden werkzaam zijn. Ze beïnvloeden onder meer de bloeddruk, de hartfunctie, de bloedstolling, het zenuwstelsel en de spieren in de wanden van de bloedvaten, longen, baarmoeder en darmen. MOVen vormen bovendien een essentieel onderdeel van de celmembraan, de wand die iedere lichaamscel van zijn omgeving afgrenst. Het belang van de MOVen reikt dan ook veel verder dan het voorkomen van hartaandoeningen (bekend zijn de gunstige resultaten van met name visolie MOVen bij reuma en huidaandoeningen zoals eczeem en psoriasis). Een aspect dat niet uit het oog verloren mag worden is dat MOVen, ofwel vitamine F, de behoefte aan een ander vitamine, dat bij de preventie van hartaandoeningen eveneens een zeer belangrijke rol speelt, vergroot. Dit is vitamine E.
Om het optreden van hartafwijkingen door een tekort aan vitamine E te voorkomen, dient een MOV-rijke voeding vergezeld te gaan van voldoende vitamine E.
Hoewel in voedingsmiddelen die MOVen bevatten van nature ook vitamine E aanwezig is, gaat bij de moderne voedselbereiding (raffinering toevoeging van chemicaliën, verhitting) veel van dit belangrijke vitamine verloren. Door als aanvulling op een zo natuurlijk mogelijke voeding een vitamine E supplement te gebruiken wordt het gevaar van vitamine E-gebrek gemakkelijk afgewend. De meeste visoliën bevatten in dit verband voldoende vitamine E. Het MOV-gehalte van deze preparaten is doorgaans veel hoger dan van levertraan, een visolieproduct dat van oudsher wordt gebruikt vanwege de hierin aanwezige vitamines A en D.
Overigens verdient het aanbeveling dat mensen die antistollings-medicijnen innemen eerst met hun arts overleggen voor ze voedingssupplementen met hoge concentraties vis-MOVen gaan gebruiken.